TERCİH LİSTESİ VE SIRALAMASI NASIL OLUŞTURULUR?

İlk yapılacak iş ÖSYM kılavuzunda yer alan 2 yıllık ön lisans ve 4 yıllık veya daha uzun süreli lisans programlarından hangilerini tercih edeceğinizi belirleyip kendinize özgü bir tercihler listesi yapmaktır. Bu listedeki her bölüm (yüksek öğretim programı) kazandığınızda kayıt yaptırıp okuyacağınız bir bölüm olmalıdır. Okumayı düşündüğünüz her bölüm bu listede olmalıdır. Kayıt yaptırmayı düşünmediğiniz hiçbir bölüm bu listede olmamalıdır. Herhangi bir bölümü isteyip istemediğinizi saptamak için:

Bu bölümden başka bir yer kazanamadığımda buraya kayıt yaptırıp okumayı mı yoksa yeniden sınava girmeyi mi tercih ederim? sorusuna cevap vermeniz gerekir. Eğer cevabınız "Yeniden sınava girmektense burada okumayı tercih ederim." ise o bölüm tercihleriniz arasında yer alacak de-mektir. Eğer cevabınız "Burada kayıt yaptırıp okumaktansa yeniden sınava girmeyi tercih ederim." ise o bölüm tercihleriniz arasında yer almayacak demektir. Öğrenim görmeyi düşündüğünüz yükseköğretim programlarının listesini hazırlarken önce, öğrenim görmeyi düşünebileceğiniz illeri ve bölümleri saptamak, sonra listeyi oluşturmak daha pratik bir yöntemdir. Hangi illerde öğrenim görmek istediğiniz konusunda karar verirken o ilin sosyal, kültürel yapısını, uzaklığını, barınma olanak ve koşullarını, ailenizin maddi imkanlarını, ailenizin bu konudaki düşüncelerini göz önünde bulundurmanız yararlı olur. Hangi bölümleri tercih edeceğiniz konusunda karar verirken ise bir bölümü niçin tercih edeceğinizin veya niçin tercih etmeyeceğinizin mantıklı bir açıklaması olması gerekir. Buradaki en önemli kriter bir bölümün ve mesleğin ilgi alanınıza girip girmediği, o mesleğin özelliklerinin sizin beklentilerinize ve özelliklerinize, gelecekte planladığınız yaşam biçimine uygun olup olmadığıdır. Tercih listenizin bu aşamasında listede yer alacak olan bölümlerin bir önceki yıla ilişkin minimum puanları ve bu bölümleri kazanabilme olasılığınız önemli değildir. Bu listeyi ÖSYM’nin Yüksek Öğretim Programları ve Konten-janları Kılavuzundan yararlanarak oluştururken programların "Özel Koşullar ve Açıklamalar" bölümünü çok dikkatli bir şekilde incelemeniz gerekir. Çünkü istenilen özellikleri taşımadığınız bir programa tercihleriniz arasında yer verip orayı kazandığınızda kayıt yaptırmanız mümkün olmaz ve açıkta kalırsınız.

İkinci aşamada yapmanız gereken işlem tercihlerinizi istek sırasına koymaktır. İlk listede kaç tercih olursa olsun bunları en çok istediğinizden en az istediğinize doğru sıralamalısınız. Bu sıralamayı yaparken de bölümlerin minimum puanlarını ve hangisini kazanma olasılığınızın daha çok olduğunu göz önüne almayın. Sadece hangisini daha çok istediğinizi düşünün.

Bunu yapabilmek için kendinize şu soruyu sorabilirsiniz. "Eğer seçtiğim programlardan hepsini kazanmam mümkün olsa kaydımı hangisine yaptırırdım?" Bu sorunun cevabı hangi bölümse o bölüm ilk tercihiniz olacak demektir. Daha sonra aynı soruyu kalan bölümler için sorun. Her seferinde aynı soruyu kalan bölümler için sorarak sıralama yapın. Bu sıralama istek sıranız olacaktır. Listedeki her bölümün kendinden sonra gelenlerden daha çok, kendinden öncekilerden daha az isteniyor olması gerekir. Bu sıralamayı yaparken de bölümlerin puanlarını değil, sadece istediğinizi dikkate almalısınız.

Üçüncü aşamada, eğer tercihlerinizin sayısı toplam 18 + 6 = 24 tercihten fazla ise çıkarılacak bö-lümlerin hangileri olduğunu saptamak gerekir. Tercih sayısını kurallara uygun olan sayıya indirmek için tutarsız tercih, ölü tercih dediğimiz listede yer almasının hiçbir anlamı olmayan bölümleri listeden çıkarmak daha mantıklıdır. Bunu yapabilmek için önce tercih listenizdeki bölümlerin yanına bir önceki yıla ilişkin minimum puanlarını veya yüzdelik dilimlerini yazmanız gerekir.

Bir bölümün minimum puanı demek, o bölüme en son yerleştirilen öğrencinin puanı demektir. Minimum puanı yüksek olan bölümün kontenjanı önce dolmuş demektir. Bunun anlamı ise o bölüm çok ilgi görmüş ve yüksek puanlı öğrenciler tarafından da tercih edilmiş demektir. Yüzdelik dilim ise bize o bölümü kazanan öğrencilerin en düşük hangi yüzdelik dilimde yer aldıklarını gösterir. Yüzdelik dilimin küçük olması o bölümün daha üst sıralardaki öğrencileri almış olduğunu gösterir. Bunun anlamı da gene o bölüm çok ilgi görmüş ve yüksek puanlı öğrenciler tarafından tercih edilmiş demektir. Herhangi bir bölüme gösterilen ilgi, o bölümü tercih yoğunluğu bir yıldan diğerine çok özel nedenlerin dışında önemsenecek oranda değişmez. Bu nedenle bir önceki yıla ilişkin veriler (minimum puanlar ve yüzdelik dilimler) ölçü olarak alınabilir. Minimum puanlar daha ince bir ayrımdır. Ancak alacağınız puan 2001 Türkiye ortalamaları ve standart sapmalarına göre hesaplanacaktır. Oysa karşılaştırdığımız, ölçü olarak aldığımız minimum puanlar bir önceki yılın ortalama ve standart sapmalarına göre hesaplanmış puanlar sonucunda oluşmuş minimum puanlardır. Yani bir yıl elde edilen puanlar ertesi yıl aynı netlerle daha çok veya daha az olabilir. Bu da ertesi yıl minimum puanların bir önceki yıla göre daha az veya daha çok olmasına neden olur. Netler değişmediğinden bir bölüme girebilmek gerçek anlamda zorlaşmış veya kolaylaşmış değildir. Ancak puanların azalıp çoğalması bizi tahminlerimizde yanıltabileceğinden 2001 ÖSS’de alınan puanla bir önceki yılın minimum puanlarını karşılaştırmadan önce aynı netlerin bir önceki yıl kaç puan sağlayacağını hesaplayıp bilmek gerekir.